Монгол улсын уул уурхайн компанийн санхүүгийн зах зээлийн эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах нь (Индонез улстай харьцуулсан)

Abstract

Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Монгол Улсын зэсийн уурхайн салбарын тэргүүлэгч Оюу Толгой ХК (ОТ)-ийн санхүүгийн зах зээлийн эрсдэлийн хүчин зүйлсийг Индонез улсын ижил төстэй салбарын жишиг болон PT Amman Mineral Internasional Tbk (AMMN) компанитай харьцуулан шинжилж, компанийн үнэ цэнийг хамгаалах санхүүгийн болон бүтцийн хос механизмын зөвлөмж боловсруулахад оршино. Онолын суурь хүрээ болгон Арбитражийн үнэлгээний онол (APT), NBER-ийн макро процикл мөчлөгийн онол, Лемпинений мөнгөн урсгалыг тогтворжуулах онол болон Дуглас Нортын "Институцийн зөрүү" онолыг нэгдмэл шугамаар ашиглав. Судалгаанд 2014 oны 1-р улирлаас 2026 оны 1-р улирал хүртэлх нийт n = 49 улирлын статистик цуврал өгөгдлийг ашиглаж, Пирсоны корреляци, хамгийн бага квадратын арга (OLS) бүхий логарифм регрессийн шинжилгээ, Value-at-Risk (VaR/CVaR) эрсдэлийн хэмжилт болон нөхцөл байдлын стресс-тестийн (Scenario Stress Testing) аргуудыг системтэйгээр хэрэглэв. Судалгааны үр дүнд дараах гол үр дүнгүүдийг эмпирик түвшинд тогтоов. Кэйс судалгааны үр дүнд, Оюу Толгой ХК-ийн хувьд албан ёсны хууль эрх зүйн орчин болон практик хэрэгжилтийн механизм хооронд институцийн зөрүү асар өндөр байгаа нь төслийн стратегийн шийдвэр гаргалтыг удаашруулж байгааг баримтжууллаа. Үүний тод жишээ нь тусгай зөвшөөрөл шилжүүлэлтийн татварын маргаанаас үүдэлтэй 17 сарын саатал бөгөөд энэ нь уурхайн олборлолтын биет хэмжээнд шууд сөрөг шок үүсгэх гол шалтгаан болсон байна. Мөн хамгийн бага квадратын аргын оношилгоогоор дэлхийн зах зээл дэх зэсийн үнийн 1%-ийн хэлбэлзэл Оюу Толгойн орлогод 1.32%-ийн ижил чиглэлийн далайцтай өөрчлөлт (β₁ = 1.3226$) авчирдаг буюу үнийн савлагаанд туйлын мэдрэмтгий болохыг илрүүлэв. Үүний зэрэгцээ, олборлолтын биет хэмжээний коэффициент β3= 1.034 гарсан нь институцийн эрсдэлээс үүдэлтэй олборлолтын уналт нь компанийн орлогыг бараг 1:1 харьцаатайгаар шууд бууруулдаг бодит дамжуулах механизмтайг математикаар нотоллоо. Санхүүгийн эрсдэлийн хэмжилтийн үр дүнгээс үзэхэд, Оюу Толгой компани зах зээлийн үнийн эрсдэлийг хэрэгсэхгүй орхиж, хамгаалалтгүй байлгаснаар 95%-ийн итгэлийн түвшинд жилд хамгийн ихдээ 1,815 сая ам.доллар хүртэлх борлуулалтын орлогоо шууд алдах үнэмлэхүй том "сүүлний эрсдэл" (Tail Risk)-д өртөмтгий байна. Түүнчлэн зэсийн үнийг 40%-иар унагаж хийсэн стресс тестийн симуляциар, Индонезийн PT Amman компанийн жишиг болох орлогын 40%-ийг фьючерс/форвард гэрээгээр түгжих ба катодын зэс үйлдвэрлэх нэмүү өртөгийн үйлдвэрлэлийн хос стратегийг хэрэгжүүлсэн Сценари Б хувилбар нь одоогийн хамгаалалтгүй суурь нөхцөлөөс 1,182.1 сая ам.долларын алдагдал бага хүлээхээр байна. Энэ нь тус хос стратеги нь компанийн мөнгөн урсгалд бүтцийн хүчирхэг тогтворжуулагч болж чадахыг баталж байна. Дүгнэлтэд тулгуурлан Монголын уул уурхайн салбарт институцийн зөрүүг хумиж, компанийн санхүүгийн дархлааг сайжруулахад чиглэсэн дөрвөн стратегийн бодлогын зөвлөмжийг санхүү-эрх зүйн хос механизм хэлбэрээр боловсруулав: • Дериватив стратегийг нэвтрүүлэх нь: Оюу Толгойн олборлолтын өндөр мэдрэмжид нийцүүлэн ирээдүйн орлогын 30 40%-ийг форвард гэрээгээр урьдчилж түгжих санхүүгийн шийдлийг хэрэгжүүлэх бөгөөд үүнээс үүдэх тайлангийн савлагааг хазаарлахын тулд "Мөнгөн урсгалын эрсдэлээс хамгаалалтын бүртгэл" орчныг дотооддоо бүрдүүлэх. • Тайлагналыг ОJK жишигт хүргэх нь: Төрийн эзэмшлийн 34%-ийн хяналтыг сайжруулах, санхүүгийн волатилийг цаг тухайд нь оношлох зорилгоор Санхүүгийн зохицуулах хорооноос стратегийн ордод ажиллаж буй компаниудад дериватив хэрэгслээ улирал тутам заавал бодит үнэ цэнийн хэмжилтээр аудитлан ил тод тайлагнах эрх зүйн шаардлагыг хуульчлах. • Downstream бодлогыг татвараар дэмжих нь: Зэсийн үнийн бүтцийн мэдрэмжийг бууруулахын тулд концентратын тодорхой хувийг Катодын цэвэр зэс болгож боловсруулах Downstream шилжилтийг уурхайн зүгээс хийх бөгөөд үүнийг дэмжихийн тулд Индонезийн Minerba Law хуулийн жишгээр хайлуулах үйлдвэр барьсан компаниудад татварын бодит хөнгөлөлт үзүүлэх урамшууллыг төрөөс бүрдүүлэх.