ОРОН НУТГИЙН ТӨСӨВЛӨЛТӨНД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛСИЙН СУДАЛГАА

Abstract

Монгол Улсад төвлөрлийг сааруулах бодлого болон гүйцэтгэлд суурилсан төсөвлөлтийн тогтолцоо эрх зүйн хувьд албан ёсоор нэвтэрсэн боловч орон нутгийн түвшинд хэрэгжилт хангалтгүй хэвээр байна. Тухайлбал, санхүүгийн бие даасан байдал сул, гүйцэтгэлийн мэдээллийн чанар тааруу, хяналт үнэлгээний тогтолцоо болон хариуцлагын механизм бүрэн төлөвшөөгүй байгаа нь төсөвлөлтийн үр ашигт сөргөөр нөлөөлж байна. PEFA-ийн 2020, 2023 оны үнэлгээнүүдийн дүнгээр төсөвлөлт гүйцэтгэлийн шалгуураар удирдагдахгүй байх, дунд хугацааны төсөвлөлт (MTEF) бодит шийдвэр гаргалтад нөлөөлөхгүй байх, төсвийн ил тод байдал болон мэдээллийн хүртээмж бүс нутаг хооронд тэгш бус байх зэрэг системийн сул талуудтай байна. Мөн COVID-19 2020–2024 цар тахлын үеийн эдийн засгийн тогтворгүй байдал нь төвийн бүсийн аймгуудын төсвийн гүйцэтгэлийн зөрүүг улам нэмэгдүүлж, улс төрийн мөчлөг, институцийн чадавхийн ялгаа, иргэдийн оролцооны сул байдал зэрэг хүчин зүйлс төсөвлөлтийн үр ашиг сул байгаа нь судалгаагаар илэрч байна. Иймд орон нутгийн төсөвлөлтийн үр ашгийг тодорхойлогч институцийн, эдийн засгийн, нийгмийн болон улс төрийн хүчин зүйлсийн харилцан хамаарлыг тоон болон чанарын аргазүйг SPSS шинжилгээ, сэдэвчилсэн шинжилгээ хослуулан судлах нь орон нутгийн бодлогын шийдвэр гаргалтыг баталгаатай мэдээлэлд тулгуурлах, гүйцэтгэлд суурилсан төсөвлөлтийн шинэчлэлийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд стратегийн ач холбогдолтой.