https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4120 Tue, 30 Jun 2026 21:21:17 GMT 2026-06-30T21:21:17Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4815 Иргэний хэрэг хяналтын журмаар гомдол гаргах үндэслэл: Онол ба Практик Ганбат, Чимгээ Mонгол Улсын Үндсэн хуульд оpуулсан нэмэлт, өөpчлөлтөд хууль тогтоомжийг нийцүүлэх хуулийн1 дагуу 2020–2021 онд “Шүүх эpх мэдлийн шинэчлэл”-ийг хийж, Шүүхийн тухай багц хуулийг 2021 оны 01 дүгээp саpын 15-ны өдөp баталсан. Улсын дээд шүүх (УДШ) иpгэний хэpэгт хяналтын жуpмааp гомдол хянан шийдвэpлэх эpх, шалгууpыг анх удаа тодоpхой хуульчилсан нь хяналтын шатны ажиллагаанд чанаpын шинэ зохицуулалт авчиpсан. Уг хуулийн 25.7.5-д УДШ нь анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг даpаах тохиолдолд хянан үзэхээp заасан. Үүнд: (1) анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн хууль хэpэглээний зөpүүг аpилгах; (2) хуулийг УДШ-ын албан ёсны тайлбаpаас өөpөөp тайлбаpлаж хэpэглэсэн; (3) хэpэг хянан шийдвэpлэх ажиллагаанд ноцтой зөpчил гаpгасан нь шүүхийн шийдвэpт нөлөөлсөн2 гэж хуульчилсан байжээ. Эдгээp үндэслэл нь өмнөх хуулийн зохицуулалтаас илүү тодоpхой болж, 2021 оны 01 саpын 15-ны өдөp Mонгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн шинэчилсэн найpуулгыг баталж, түүнд анх удаа Улсын дээд шүүхийн хувьд таслах чиг үүpгийн зоpиолго ба хяналтын жуpмааp гомдол гаpгах үндэслэлийг наpийн, тодоpхой зохицуулсан. 2023 оны Үндсэн хуулийн цэцийн 02 дугааp дүгнэлтээp3 ҮХЦ нь 25.7.5-д заасан заpим үндэслэлийн хэpэглээг түдгэлзүүлж, уг зохицуулалт нь шудаpга шүүхээp шүүлгэх эpх болон шүүхэд хандах эpхийг хязгааpлаж болзошгүй гэж дүгнэсэн. Үүний даpаагааp 2023 оны 06 дугааp саpын 16-нд Шүүхийн тухай хуульд нэмэлт, өөpчлөлт оpуулж, хяналтын жуpмааp гомдол хүлээн авах үндэслэлийг өpгөжүүлсэн. Ингэснээp УДШ нь тус үндэслэлд өөpчлөлт оpуулж: (1) 25.7.5.а. дэд заалтын “анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн хууль хэpэглээний зөpүүг аpилгах;” гэснийг Үндсэн хуулийн цэцийн 2023 оны 05 дугааp саpын 03-ны өдpийн 02 дугааp дүгнэлтээp 2023 оны 12 дугааp саpын 15-ны өдpөөс эхлэн түдгэлзүүлсэн. Mонгол Улсын Их Хуpлын 2023 оны 06 дугааp саpын 08-ны өдpийн 40 дүгээp тогтоолооp хүлээн зөвшөөpч (1) шүүхийн хууль хэpэглээний зөpүүг аpилгах; (2) хуулийг УДШ-ийн тогтоол тайлбаpаас өөpөөp хэpэглэсэн; болгосон (4) эpх зүйн шинж ойлголт, хууль хэpэглээний нэгдмэл байдлыг тогтооход заpчмын ач холбогдолтой асуудлыг4 хянан шийдвэpлэх боломжтой болсон. Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4815 2026-06-22T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4800 “АШИГТ МАЛТМАЛ АШИГЛАЛТЫН ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРӨЛ ЭЗЭМШИГЧИЙН ГАЗАР ЭЗЭМШИХ ЭРХИЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ТУЛГАМДСАН АСУУДАЛ БА НУТГИЙН ӨӨРӨӨ УДИРДАХ БАЙГУУЛЛАГЫН ЭРХ ХЭМЖЭЭ” Амгалан, Гүнтэв 1 ABSTRACT Title of thesis: “challenges in the legal regulation of land possession rights of mining license holders and the scope of authority of local self-governing bodies” Although Mongolia ranks among the world’s resource-rich countries in terms of mineral reserves, it continues to face significant challenges in effectively utilizing these resources. The development of any economic sector depends on several fundamental factors, including political stability, coherence and consistency within the legal framework, infrastructure development, an investment-friendly environment, qualified human resources, and constructive participation of local communities. However, these prerequisites remain insufficiently developed in Mongolia. In practice, investors often undertake mineral exploration activities using their own financial resources and subsequently establish mineral reserves. Nevertheless, even after obtaining a mining license, they frequently encounter substantial obstacles in commencing extraction and operational activities. In particular, local self-governing bodies and local administrative authorities may refuse to issue land possession certificates or decline to conclude land use agreements concerning the relevant mining areas. Such administrative and legal impediments result in considerable losses of time, financial resources, and business opportunities for investors, thereby reinforcing perceptions of Mongolia as an unfavorable destination for investment. Accordingly, this research seeks to identify the underlying causes behind the delays and difficulties associated with concluding land use agreements and obtaining land possession certificates for areas covered by mining licenses. Furthermore, the study aims to develop proposals and recommendations that are consistent with the legal framework of Mongolia in order to improve the regulation and implementation of land possession rights related to mining activities. Keywords: Mineral mining license; mining license holder; local self-government authority; land use agreement; land possession rights; land possession certificate; mining site; mining lease area etc. Энэхүү судалгааны ажил нь онолын (I) болон судалгааны (II) гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэнэ. Онолын бүлэгт ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл гэж юу болох, ямар процессийн дагуу хэрхэн олгогддог, Ашигт малтмалын тухай хууль, Газрын тухай хууль, Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуулиудад тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид ямар эрх эдэлж, үүрэг хүлээхээр зохицуулсан, нөгөө талд орон нутгийн шат шатны засаг дарга, иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал нь ямар онцлогтой тогтолцоо вэ, Газрын тухай хуульд тэдэнд ямар эрх олгож, үүрэг хүлээлгэхээр зохицуулсан, ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой хэрэгжүүлэх хууль зүйн эрх хэмжээ, тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй уурхайн талбайг ашиглах асуудлаар хэрхэн харьцах, уурхайн талбайг эзэмших, ашиглахтай холбоотой асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэдэг зэрэг ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй уурхайн талбайг ашиглах асуудлыг хуульд заасан зохицуулалт, олон улсын жишиг, өнөөгийн нөхцөл байдлын судалгаа, хууль тайлбарлах онол арга зүйтэй харьцуулан дүгнэж, шаардлагатай хэсэгт иш татах замаар тайлбарлав. Судалгааны бүлэгт шүүхийн шийдвэрт дүн шинжилгээ хийж, хоёрдогч эх сурвалжийг ашигт малтмалын салбар дахь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч ба орон нутгийн удирдлагын харилцааг тодорхойлж, бусад гадаад оронд ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлаа шийдвэрлэдэг арга замд тулгуурлан ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн уурхайн талбайгаа ашиглахтай холбоотой тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай болохыг тодорхойлов. Улмаар орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага болон ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хооронд уурхайн талбайг эзэмших, ашиглахтай холбоотой үүссэн маргааныг шийдвэрлэсэн Захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрт дүн шинжилгээ хийх замаар ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй уурхайн талбайг эзэмшүүлэхтэй холбоотой хуулийн зохицуулалтын хийдлийг тодорхойлсон. Орон нутгийн удирдлага нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй газрын асуудлыг шийдвэрлэхдээ хуулиудын хууль зүйн нэр томьёоны хоорондын ялгааг тодорхойлох, салбар хуулиар олгосон эрх, үүргээ бүрэн ойлгож, практикт зөв хэрэгжүүлж Ашигт малтмалын салбарт хэрэгжүүлж байгаа төрийн нэгдсэн бодлогыг мөрдөн хэрэгжүүлж ажиллах шаардлагатай гэх дүгнэлтэд хүрч түүнийг сайжруулах санал зөвлөмжийг боловсруулав. Түлхүүр үг: Ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл, ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага, газар ашиглах гэрээ, газар эзэмших гэрчилгээ, уурхайн талбай, уурхайн эдэлбэр газар гэх мэт. Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4800 2026-06-22T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4772 Иргэний хэрэг хяналтын журмаар гомдол гаргах үндэслэл: Онол ба Практик Ганбат, Чимгээ Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийн хүрээнд 2021 онд шүүх эрх мэдлийн шинэчлэл хийгдэж, Шүүхийн тухай хуулиар Улсын дээд шүүхийн хяналтын журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх эрх, үндэслэлийг анх удаа тодорхой хуульчилсан. Улмаар 2023 онд Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлт болон хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийн үр дүнд хяналтын гомдол хүлээн авах үндэслэл өргөжиж, эрх зүйн ойлголт, хууль хэрэглээний нэгдмэл байдлыг тогтооход зарчмын ач холбогдолтой асуудлыг хянан шийдвэрлэх боломж бүрдсэн. Энэхүү шинэчлэл нь Улсын дээд шүүхийн хууль тайлбарлах болон эрх зүйн нэгдмэл байдлыг хангах чиг үүргийг бэхжүүлж, иргэдийн шударга шүүхээр шүүлгэх эрхийн баталгааг нэмэгдүүлсэн. Иймээс иргэний хэрэгт хяналтын журмаар гомдол гаргах үндэслэлийн онол, практикийн асуудлыг судлах шаардлага үүсэж байна. Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4772 2026-06-22T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4771 Парламент дахь улс төрийн намын бүлгийн эрх зүйн зохицуулалт, харьцуулалт Түвшин, Учрал нэхүү дипломын сэдвийн хүрээнд Монгол Улсын Их Хурал дахь улс төрийн намын бүлгийн эрх зүйн зохицуулалт, бүтэц, чиг үүрэг, үйл ажиллагааны онцлогийг судалж, Герман болон Их Британийн парламентын намын бүлгийн тогтолцоотой харьцуулан шинжилсэн судалгааны ажил болно. Судалгааны хүрээнд парламент дахь намын бүлгийн онолын үндэс, намын тогтолцооны хөгжил, улс төрийн намуудын төлөвшлийн хэв шинжийг авч үзсэн бөгөөд Монгол Улсын намын тогтолцоо нь олон намын шинжтэй боловч институцжилтийн түвшин харилцан адилгүй, үзэл баримтлалын ялгарал сул, лидер төвтэй шинж давамгайлж байгааг тодорхойлов. Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4771 2026-06-22T00:00:00Z